Κάθε χρόνο, με αφορμή τη μεγάλη εορτή της 6ης Ιανουαρίου, επανέρχεται το ίδιο γλωσσικό ερώτημα: γράφεται σωστά Θεοφάνια ή Θεοφάνεια; Η απάντηση δεν είναι θέμα προσωπικής επιλογής, αλλά γλωσσικής ακρίβειας. Τη λύση δίνει ο καθηγητής Γλωσσολογίας Γιώργος Μπαμπινιώτης, ο οποίος εξηγεί ποια γραφή είναι η ενδεδειγμένη όταν αναφερόμαστε στη χριστιανική εορτή της βάπτισης του Χριστού και γιατί.
Σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη, η ορθή και προτιμότερη γραφή για τη γιορτή είναι “Θεοφάνια” με -ι-. Η επιλογή αυτή στηρίζεται στη γλωσσική παράδοση της ελληνικής, καθώς πρόκειται για ουδέτερο ουσιαστικό που δηλώνει εορτή και ακολουθεί τον σχηματισμό λέξεων όπως τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Επιφάνια.
Η εορτή των Θεοφανίων, που τιμά τη βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και τη φανέρωση της Αγίας Τριάδας, απαντά με την ίδια γραφή και στην αρχαιότητα. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, Θεοφάνια ονομαζόταν και αρχαία εορτή στους Δελφούς, κατά την οποία παρουσιαζόταν στους πιστούς το άγαλμα του Απόλλωνα.
Από την άλλη πλευρά, η γραφή «Θεοφάνεια» με -ει- δεν είναι λανθασμένη, αλλά χρησιμοποιείται σε διαφορετικό γλωσσικό πλαίσιο. Προέρχεται από το επίθετο «θεοφανής» και δηλώνει την πράξη ή την ιδιότητα της φανέρωσης του Θεού, όπως συμβαίνει και σε ζεύγη λέξεων όπως διαφανής – διαφάνεια ή επιφανής – επιφάνεια. Για τον λόγο αυτό, η μορφή «θεοφάνεια» είναι κατάλληλη όταν αναφερόμαστε σε ιδιότητα ή χαρακτηριστικό και όχι στην ονομασία της εορτής.
Συμπερασματικά, για τη χριστιανική γιορτή της 6ης Ιανουαρίου, η σωστή και γλωσσικά προτιμότερη γραφή είναι Θεοφάνια. Η γραφή Θεοφάνεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άλλες περιπτώσεις, αλλά δεν ενδείκνυται όταν αναφερόμαστε στην εορτή των Φώτων.
