Η κορυφαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόνης στην 700 χρόνων ιστορία του, απεβίωσε σε ηλικία 100 ετών. Η απώλεια έγινε γνωστή το απόγευμα της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε την τελευταία της πνοή στο κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας όπου διέμενε τους τελευταίους μήνες, δεχόμενη μόνο τις επισκέψεις ενός πολύ στενού κύκλου φίλων και συνεργατών. Η υγεία της παρουσίασε πρόσφατα εξασθένηση, ενώ κατά την τελευταία εβδομάδα είχε πάψει να σιτίζεται.
Η πρωτοπόρος οικουμενική Ελληνίδα με τη μυθιστορηματική ζωή, που έζησε την Κατοχή, την Αντίσταση, τον Μάη του ’68 στο Παρίσι, που γνώρισε τον Πικάσο, τον Αραγκόν, τον Μπρετόν, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, συναναστράφηκε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Μάνο Χατζιδάκι -ο οποίος είχε γράψει για κείνη το τραγούδι «Για την Ελένη»-, τον Φρανσουά Μιτεράν, υπήρξε εξέχουσα ακαδημαϊκή προσωπικότητα της Ευρώπης και δημόσιο πρόσωπο της Γαλλίας όσο και της Ελλάδας.
Η γυναίκα που μοίρασε τη ζωή της μεταξύ Αθήνας και Παρισιού, εξού και όταν την ρωτούσαν εάν είναι περισσότερο Ελληνίδα ή Γαλλίδα, απαντούσε «Είμαι Αθηναία και Παριζιάνα», γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1926 στη γειτονιά του Βύρωνα, «Σ’ ένα σπίτι προσφυγικό, αλλά παρέα με την Ακρόπολη».
Πατέρας της ήταν ο Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος, και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. «Κρατώ μέχρι τώρα το κλειδί του σπιτικού των γονιών που το έφεραν μαζί τους όντας σίγουροι ότι γρήγορα θα γύριζαν πάλι στην Πατρίδα», έγραφε στο βιβλίο «Μικρασία, καρδιά του Ελληνισμού» (εκδόσεις Gutenberg, 2021).
Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας). Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, ωστόσο, όπως είχε η ίδια αποκαλύψει, υπήρξε για μία περίοδο γραμματέας της βασίλισσας Φρειδερίκης, καθώς γνώριζε την αγγλική και γαλλική γλώσσα. Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις σπουδές της στην École des Hautes Études στη Γαλλία. Αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιστορίας (1960) και Docteur des Lettres το έτος 1966.
Ερευνήτρια του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (1955 κ.εξ.) και Διευθύντρια Ερευνών από το 1964, εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης (1967) –ήταν άλλωστε η ιστορικός η οποία φώτισε με το ερευνητικό έργο της και εν πολλοίς, «αποκατέστησε» ιστορικά την περίοδο του Βυζαντίου.
Διετέλεσε διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και Πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-70), επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Harvard (19731974), Αντιπρόεδρος (1970-1973) και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (1976-1981, Επίτιμη Πρόεδρος από το 1981), Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982-1989), Αντιπρόεδρος (1976-1989) και εν συνεχεία Πρόεδρος του Ιδρύματος Georges Pompidou (1989-1991), Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, Εμπειρογνώμων για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, Πρόεδρος και εν συνεχεία Επίτιμη Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών (1975 κ.εξ.), Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), Πρόεδρος και εν συνεχεία Επίτιμη Πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (1999-2012), Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς. Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Επίτιμη διδάκτωρ πλειάδας πανεπιστημίων (Λονδίνου, Harvard, Βελιγραδίου, Νέας Υόρκης, Νιου Μπρούνσβικ, Λίμας, Χάιφας, Παντείου Πανεπιστημίου, Ελληνικού Kαποδιστριακού Πανεπιστημίου Aθηνών, Αμερικανικού Πανεπιστημίου του Παρισιού, Φριμπούρ, Θεσσαλονίκης και Κρήτης).
«Ουδέποτε στέλνω γραμματείς ή βοηθούς μου σε ανώτερο. Πάντα, εγώ μπροστά, και “το πρόσωπο σπαθί”, όπως μου έλεγε ο πατέρας μου», είχε εξομολογηθεί στην Άννα Γριμάνη, η οποία υπέγραψε τη βιογραφία της με τίτλο «Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. 600 μολύβια και 10 ποιήματα» (εκδόσεις Γκοβόστη, 2021), αναφερόμενη στην εποχή που έγινε πρύτανης της Ακαδημίας και της καγκελαρίας όλων των πανεπιστημίων του Παρισιού.
Είχε παρασημοφορηθεί με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος της Ελληνικής Δημοκρατίας, τον Ταξιάρχη της Λεγεώνος της Τιμής, τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος Αξίας, τον Ταξιάρχη Γραμμάτων και Τεχνών και ήταν Ανώτερη αξιωματούχος πολυάριθμων ταγμάτων (Γερμανίας, Λουξεμβούργου, Ισλανδίας, Αυστρίας, Μεξικού, Ιταλίας, Πορτογαλίας).
Η Ελένη Γλύκατζη ήταν παντρεμένη με τον Jacques Ahrweiler, αξιωματικό του γαλλικού στρατού και γόνο μεγαλοαστικής παρισινής οικογένειας, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, την Μαρί Ελέν. Φίλος μεταξύ άλλων με τον Λουί Αραγκόν και τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο Ζακ Αρβελέρ ήταν, όπως έλεγε η ίδια για τον σύζυγο της, «Το θεμέλιο μου». Η απώλεια του, το 2010, έφερε, όπως είχε εξομολογηθεί, «ένα τεράστιο κενό και αφόρητη μοναξιά».
Το 2023 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Από μένα αυτά» (εκδόσεις Πατάκη), στο οποίο καταγράφονται οι συνομιλίες της με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου μεταξύ Νοεμβρίου 2021 και Αυγούστου 2022, στους Δελφούς. Στο σημαντικό αυτό ντοκουμέντο, που εκκινεί με τη φράση της «Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη κυνήγα αδιάκοπα το όνειρο σου», η διεθνής Ελληνίδα μιλά μεταξύ άλλων, για τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια, για τους γονείς της, την Κατοχή και την Αντίσταση, για τη ζωή της στη Γαλλία, για τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιάς. Όπως επίσης, για την «ελληνική συνέχεια», την αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, για τη νεότερη ελληνική ιστορία, ενώ καταθέτει τις απόψεις της για το κατά πόσον βελτιώνει η εκπαίδευση τον άνθρωπο, για τους νέους την εποχή του διαδικτύου και τον σχολικό εκφοβισμό, το τι είναι όντως αυτονόητο στη ζωή· για την έννοια της μνήμης, της λήθης και της αλήθειας· για τον έρωτα και τον ευτυχισμένο γάμο, την προδοσία και την απώλεια· για το εφικτό ή όχι της αυτογνωσίας και τον γρίφο που λέγεται «ψυχή»· για την ανθρωπιά ως μέγιστη αρετή και την τέχνη ως ζωντανό οργανισμό, για τους ποιητές που θαυμάζει.
Πηγή: huffingtonpost.gr
