Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Αγρότης σκοτώθηκε από μηχάνημα ποτίσματος
«Ξάφρισαν» κοσμηματοπωλείο στις Σέρρες
Πέρασε από τις Σέρρες ο Απόλλωνας

Προς την τελική του πρόταση φαίνεται πως ξαταλήγει ο ΣΥΡΙΖΑ για την τοπική αυτοδιοίκηση μετά απο συνεχής διαβουλεύσεις. Μεταξύ των προτάσεων είναι η απλή αναλογική για τα Δημοτικά Συμβούλια και η δυνατότητα να εκλέγονται οι τοπικές αρχές χωρίς να χρειάζεται δεύτερη Κυριακή.
Αναλυτικά η πρόταση του Πολιτικού Επιστήμονα & μέλους της Επιτροπής Αναθεώρησης του Θεσμικού Πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Αλέξη Μαυραγάνη.
Εισήγηση προς την Επιτροπή Αναθεώρησης του Θεσμικού Πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών & Διοικητικής Ανασυγκρότησης

Ιστορική συγκυρία και θεσμική ανασυγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Αθήνα, Ιούλιος 2016

Οριοθέτηση του πλαισίου
Σε ένα διεθνές περιβάλλον ρευστότητας κυριαρχημένο από την απορρυθμιστική επίδραση του νεοφιλελευθερισμού και σε μια ούτως ή άλλως ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο και ιστορικά κρίσιμη για τον τόπο, κι από αυτή την άποψη οπωσδήποτε ενδιαφέρουσα κοινωνικοιστορικά, η προοδευτική διακυβέρνηση της χώρας έχει την ευθύνη μιας βαθιάς, ριζοσπαστικής, θεσμικής ανασυγκρότησης, σε όλα τα επίπεδα. Η προσαρμογή του Συντάγματος στις επιταγές των καιρών, η δημοκρατική αλλαγή του εκλογικού συστήματος των γενικών εκλογών και των κανόνων της πολιτικής αντιπροσώπευσης, η μεταρρύθμιση της κρατικίστικης δημόσιας διοίκησης σε σύγχρονη, ευέλικτη και αποτελεσματική πολυκεντρική δημόσια διοίκηση, κι οπωσδήποτε η ριζική αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρόκειται να αποτελέσουν το βαρόμετρο αντοχής της πολιτικής κοινωνίας και της επιμονής της για δημοκρατική ρύθμιση της κοινωνικής εξέλιξης, με επίκεντρο, αντί τις αγορές, τον άνθρωπο.

Α. Οραματικό αυτοδιοικητικό πλαίσιο
Η ριζική αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄και Β΄ βαθμού αποτελεί, συνεπώς, θεμελιώδη συνιστώσα για την αναγκαία πολυεπίπεδη θεσμική ανασυγκρότηση της χώρας, η οποία είναι αναγκαίο, για να συντελεστεί αποδοτικά, να πραγματωθεί σε περιβάλλον συνθετικό και – κατά το δυνατόν – συναινετικό, ουσιαστικά πολιτικό, αλλά και μακριά από κάθε μορφής κομματισμό. Η αυτοδιοικητική ιστορία και εμπειρία αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο ανάπτυξης ενός νέου ριζοσπαστικού πλαισίου, προφανώς νοούμενες όχι ως αντιπαράθεση επί του υφιστάμενου αυτοδιοικητικού πλαισίου κι ειδικότερα ως «Καλλικρατιάδας – Αντικαλλικρατιάδας», αλλά ως παραγωγική αποσκευή για το υπό εκπόνηση νέο οραματικό πλαίσιο της δημοτικής και περιφερειακής διοίκησης της χώρας μας.
Στο παρόν εξαιρετικά ακανθώδες οικονομικό και κοινωνικό πεδίο η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να παραμένει νομικά υποταγμένη σε εργαλείο διεκπεραίωσης γραφειοκρατικών διοικητικών ρυθμίσεων, αλλά αντίθετα οφείλει να αποτελεί το αληθινό πρωτοκύτταρο της δημοκρατίας και βιώσιμης κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης, στην υπηρεσία των ουσιαστικών λόγων γέννησης και ύπαρξής της. Χρειάζεται σήμερα μια Τοπική Αυτοδιοίκηση με άμεση συμμετοχή των πολιτών και κοινωνική συνδιαμόρφωση στη λήψη των αποφάσεων, με διαφανείς αποκεντρωμένους θεσμούς και με βασικό μέλημα την κοινωνική συνοχή χωρίς αποκλεισμούς.

Β. Συνοπτική αποτίμηση υφιστάμενου πλαισίου
Το υφιστάμενο αυτοδιοικητικό πλαίσιο, το οποίο αναλύεται στον κυρίαρχο Ν.3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτης), σε ορισμένα ακόμα ζητήματα και ρυθμιζόμενες θεματικές στον Ν.3463/2006 (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων), καθώς και σε πλείστες άλλες διάσπαρτες νομοθετικές ρυθμίσεις και διατάξεις, παρά την εξασφάλιση στοιχειώδους λειτουργικότητας του θεσμού της Τ.Α. σε εποχή μακροχρόνιας ύφεσης, χαρακτηρίζεται από σημαντικές αδυναμίες εκπλήρωσης των γενεσιουργών και συνταγματικών σκοπών και επιταγών της. Η μεγέθυνση της νοούμενης ως τοπικής κλίμακας με συνενώσεις-συγχωνεύσεις Δήμων και Κοινοτήτων σε ευμεγέθεις Δήμους και των παλιών νομαρχιών σε αχανείς Περιφέρειες, στη βάση κυρίως κριτηρίων δημοσιονομικής εξοικονόμησης, καθώς κι η αποτυχία δημιουργίας λειτουργικών ανεξάρτητων αρχών και οργάνων θεσμικού – αλλά και κοινωνικού – ελέγχου της Τ.Α. – και σε κάθε περίπτωση ελέγχου της νομιμότητας κι όχι της σκοπιμότητας των αποφάσεων των αιρετών οργάνων, όπως κι η μη επίτευξη περιορισμού αντιμετώπισης της γραφειοκρατικής υπεροχής, παρά τα θετικά δείγματα εισαγωγής θεσμών διαφάνειας, καθιστά το υπάρχον θεσμικό αυτοδιοικητικό πλαίσιο αμφιλεγόμενο και δυσλειτουργικό και αναγκαία τη ριζική αναθεώρησή του.
Σε ό,τι αφορά στα οικονομικά, κι ειδικότερα στους πόρους και την οικονομική αυτοτέλεια, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), ως γνωστών η μεταβίβαση των κρατικών αρμοδιοτήτων δε συνοδεύτηκε με τη μεταφορά των αναλογούντων πόρων, αφήνοντας την Τ.Α. επαίτη των ελέω μνημονίων λιτότητας κουτσουρεμένων Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ), της Συλλογικής Απόφασης Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΣΑΤΑ) περί χρηματοδοτικής συμμετοχής της αυτοδιοίκησης από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και των φόρων και ανταποδοτικών τελών που στηρίζουν την ασθμαίνουσα λειτουργία της.
Επίσης, φιλόδοξοι θεσμοί κοινωνικής συμμετοχής και ελέγχου στην πράξη υπολειτούργησαν ή δεν λειτούργησαν καθόλου. Είτε λόγω μη δεσμευτικότητας, μη στήριξης των ή μη ρεαλιστικής δόμησής τους, όπως στην περίπτωση του θεσμού του Συμπαραστάτη του δημότη και του Περιφερειακού Συνηγόρου και των Επιτροπών Διαβούλευσης.
Αρνητικό ορόσημο και παράγοντα «ετεροδιοίκησης της αυτοδιοίκησης» αποτελεί η ύπαρξη και εκτεταμένη δικαιοδοτική ισχύ των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων σε όλο το πλέγμα των θεσμών και λειτουργών της Α΄ και Β΄ βαθμού Τ.Α., αποτελώντας απαράδεκτο κρατικό βραχίονα ελέγχου επί των αυτοδιοικητικών πολιτικών.
Θεσμική γάγγραινα αποτελεί, ασφαλώς, η σχέση Τ.Α. – Ελεγκτικού Συνεδρίου, παρά τη θετική συμβολή στη δημοσιονομική εξυγίανση, ιδίως σε ό,τι αφορά στην ανομοιομορφία αποφάσεων εκρίσεων/απόρριψης δαπανών Επιτρόπων μεταξύ ομοειδών πράξεων και κακών πρακτικών κρίσης, πέραν της νομιμότητας και, επί της σκοπιμότητας.
Από τις σημαντικότερες αδυναμίες της υπάρχουσας αυτοδιοικητικής αρχιτεκτονικής αποτελεί ο συγκεντρωτισμός του δημαρχοκεντρικού-περιφερειαρχοκεντρικού μοντέλου της αυτοδιοίκησης. Δήμαρχος και Περιφερειάρχης έχουν τη δυνατότητα να υπερσκελίζουν τα Συμβούλια, παρότι τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια ως πολυπρόσωπα όργανα είναι ικανά να παράγουν συνθετικές και ταυτόχρονα ισχυρές αποφάσεις, αποφεύγοντας τις παθογένειες της προσωποπαγούς διακυβέρνησης και καλλιεργώντας κουλτούρα συλλογικής διακυβέρνησης σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας.

Γ. Για ένα ολοκληρωμένο αυτοδιοικητικό πλαίσιο θεσμικής λειτουργικότητας, οικονομικής και διοικητικής αποδοτικότητας, κοινωνικής προστασίας και ανάπτυξης και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, διαρθρωμένη σε Δήμους και Περιφέρειες, πρέπει να αποτελεί το δημοκρατικό κύτταρο εκπαίδευσης και συμμετοχής στην από τα κάτω πολιτική διαχείριση των κοινών και στη διαμόρφωση των ατόμων σε πολιτών που πρωτογενώς αποφασίζουν για τον τόπο τους. Μακριά από τις αγοραίες λογικές της ανάθεσης, προσανατολισμένη στην αυτοδύναμη πραγμάτωση των ορθολογικά τεκμηριωμένα πολιτικών επιλογών τους.
Πολιτική ανασυγκρότηση
Θεμέλιο της από τα κάτω λαϊκής συνδιαμόρφωσης των τοπικών πολιτικών αποφάσεων αποτελεί η εξασφάλιση της συμμετοχικότητας και της συνδιαμόρφωσης της κοινωνικής πορείας της τοπικότητας από τους ίδιους τους πολίτες. Ταυτόχρονα πρέπει να εξασφαλίζεται σε επίπεδο εκλογής των βασικών θεσμικών οργάνων τοπικής αυτοδιοίκησης η ισοδυναμία της ψήφου, η εν γένει δυνατότητα και συγκεκριμένα όργανα κοινωνικού ελέγχου της γενικής πορείας κάθε αυτοδιοικητικού οργανισμού/πεδίου και των ειδικότερων θεσμικών αποφάσεων που την υλοποιούν. Καθώς και προβλέψεις δημοψηφισματικών εκφράσεων σε ανοιχτά σημαντικά τοπικά κοινωνικά θέματα και μέριμνα για ανακλητότητα αιρετών και αποφάσεων, στα πλαίσια των συνταγματικών επιταγών ή/και των ανοχών σχετικών αναθεωρήσεων του που θα συμβαδίζουν και ενισχύουν τη θεμελιώδη συνταγματική πρόβλεψη για Αυτοδιοίκηση των τοπικών κοινωνιών της χώρας μας.
Οικονομική αναδιάρθρωση
Στο οικονομικό επίπεδο είναι αναγκαίο να πραγματωθεί η συνταγματικά κατοχυρωμένη οικονομική αυτοτέλεια της αυτοδιοίκησης. Ο νομοθέτης και ο εν γένει πολιτειακός σχεδιασμός οφείλει να εξασφαλίσει ποσοστό των δημόσιων εσόδων που να αποδίδονται σταθερά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς συνεχείς αναθεωρήσεις και εκπτώσεις, ανάλογο με το πλήθος αρμοδιοτήτων που είναι επιφορτισμένη.
Η φορολογική αποκέντρωση, με κυρίαρχη τη σύνδεση παραμονής μέρους των δημόσιων εσόδων στον τόπο καταγραφής τους – όπως π.χ. του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), θα ευνοήσει όχι μόνο την αύξηση πόρων Δήμων και Περιφερειών, αλλά και τα δημόσια έσοδα στο σύνολό τους, λόγω του επιπλέον τοπικοαυτοδιοικητικού και γενικότερα τοπικού ενδιαφέροντος αποφυγής απαράδεκτων και συχνά κατά συρροή διαπραττόμενων πρακτικών φοροδιαφυγής. Στη συγκεκριμένη κατεύθυνση, βέβαια, χρειάζεται θεσμική μέριμνα και κοινωνικός έλεγχος ώστε να μην εξελιχθούν οι Δήμοι σε οιονεί επιχειρηματικοί δρώντες, καθώς και να υπάρχουν οι απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας κατά το δυνατόν ισόρροπης οικονομικής ανάπτυξης και ευρωστίας Δήμων και Περιφερειών, κι οπωσδήποτε να καθοριστεί ικανοποιητικό ποσοστό αναδιανομής οικονομικών πόρων μεταξύ των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) της επικράτειας για άμβλυνση των δημοτικών και περιφερειακών ανισοτήτων, αντίστοιχα.
Οικονομικά ΟΤΑ και διαχείριση-αξιοποίηση ΑΣΑ
Σημαντική κρίνεται η απόδοση αρμοδιότητας στους Ο.Τ.Α. για δυνατότητα ολοκληρωμένης επιχειρησιακής διαχείρισης των Αστικών Στέρεων Αποβλήτων (Α.Σ.Α), με τη νομοθετική κάλυψη της επιλογής διαφορετικής χρέωσης των πολιτών ανάλογα με τα υλικά ανακύκλωσης που παραδίδουν στις δημοτικές υπηρεσίες καθαριότητας και τον όγκο των σύμμεικτων απορριμμάτων που οδηγούνται στους ΧΥΤΑ. Παράλληλα, πρέπει να εξασφαλίζεται κάθε ευελιξία και δυνατότητα για την πώληση από όλους του Ο.Τ.Α των ανακυκλώσιμων ποσοτήτων που συλλέγουν, καθώς και για την παραγωγή, προτυποποίηση και διάθεση προϊόντων, παραχθέντων από τον όγκο των ανακυκλώσιμων, είτε με ίδιες δυνάμεις και προσωπικό είτε/και σε συνεργασία με επιχειρήσεις και μονάδες της κοινωνικής οικονομίας.
Ως θετική προοπτική κρίνεται η θεσμοθέτηση Διαχειριστικής Αρχής Πόρων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιφορτισμένη με αντίστοιχη αναδιανεμητική λειτουργία των πόρων για αναπτυξιακά δημόσια περιφερειακά και δημοτικά έργα.

Διοικητικός και κοινωνικός έλεγχος – Διαφάνεια και κοινωνική λογοδοσία
Συγχώνευση υπηρεσιών ελέγχου της Τ.Α. και των λειτουργών της σε μία και ενιαία ανεξάρτητη αρχή, με σεβασμό στο ρόλο του αιρετού αυτοδιοικητικού και του στελεχιακού δυναμικού των ΟΤΑ και με παράλληλη αύξηση της αποδοτικότητας των ελέγχων εντός χρονοδιαγραμμάτων ολοκλήρωσης των ελεγκτικών διαδικασιών. Επιπρόσθετα, σκόπιμη κρίνεται η εισαγωγή διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου.
Εμπέδωση και εμβάθυνση των διοικητικών διαδικασιών και διεθνών καλών πρακτικών διαφάνειας και εισαγωγή και στήριξη διαδικασιών ουσιαστικής κοινωνικής λογοδοσίας.
Προώθηση της Διαλειτουργικότητας των ηλεκτρονικών δομών και συστημάτων των υπηρεσιών του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Διαμοιρασμός των δημόσιων πληροφοριών που έχουν παραχθεί με χρήματα των πολιτών και ανοιχτή διάθεση δημόσιων δεδομένων κάθε δημόσιας υπηρεσίας με την άλλη, εκεί που είναι εφικτό και με τους πολίτες, ενσωματώνοντας στη λειτουργία της Τ.Α. τα προβλεπόμενα της Οδηγίας 2007/2/ΕΚ (INSPIRE). Με στόχο να μην πληρώνει ο φορολογούμενος επανειλημμένα τη δημόσια παραγωγή των ίδιων δεδομένων, αυξημένα φορολογικά έσοδα από την οικονομική κινητικότητα και την προστιθέμενη αξία που θα δώσει με τις δικές της καινοτόμες επεξεργασίες η αγορά και, κυρίως, την αύξηση της παραγωγικής βάσης της χώρας και των θέσεων εργασίας.
Το νέο αυτοδιοικητικό πλαίσιο οφείλει να στοχεύει, επίσης, στην απλοποίηση αδειοδοτήσεων, την ελαχιστοποίηση των σημείων επαφής με τη δημόσια διοίκηση και στον ακόμα μεγαλύτερο περιορισμό της γραφειοκρατίας όταν πρόκειται για αδύναμες ομάδες της κοινωνικής οικονομίας που από τη φύση τους συμβάλλουν στον κοινωνικό μετασχηματισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας μας.
Πολυεπίπεδη σχεσιακή διακυβέρνηση κεντρικής διοίκησης – αυτοδιοίκησης
Αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικής διοίκησης και των α΄ και β΄ βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης, με κατεύθυνση τη μεταφορά τους από το κεντρικό στο αυτοδιοικητικό πεδίο. Με την κεντρική διοίκηση να ευθύνεται για τον επιτελικό σχεδιασμό και την παρακολούθηση συνεκτικών γενικών πολιτικών επικράτειας, τις Περιφέρειες να έχουν συντονιστικό ρόλο εξειδίκευσής και ενδοπεριφερειακής εφαρμογής τους (χωροταξία, απορρίμματα, ενέργεια κλπ) και τους Δήμους ως συνδιαμορφωτές και υλοποιητές των κεντρικών επιτελικών και περιφερειακά (συν)επεξεργασμένων πολιτικών, ανάλογα με τις χωρικές ιδιαιτερότητες και απαιτήσεις του εγγύτερου προς τον πολίτη πεδίου άσκησης των αρμοδιοτήτων τους.
Δημοτική και Περιφερειακή Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να έχουν καθορισμένες διακριτές και αποσαφηνισμένες αρμοδιότητες, αλλά και εξίσου καθορισμένες διαδικασίες διαβαθμιδικής συνεργασίας, καθώς και αρμονική συνεργασία με την κεντρική δημόσια διοίκηση για την αποδοτικότερη εφαρμογή των γενικών και εν γένει δημόσιων πολιτικών που ασκούν στο πεδίο δράσης τους.
Βιώσιμη Ανάπτυξη από και για την Τ.Α.
Πρωτοβουλίες για την τοπική ανάπτυξη με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Βασισμένες και συγχρονισμένες με τις γενικές πολιτικές και προοπτικές ανάπτυξης της χώρας, μέσω εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων και εργαλείο την κοινωνική επιχειρηματικότητα, με επανεπένδυση των κερδών σε θέσεις εργασίας. Επίσης, πρωτοβουλίες σε συνάφεια με τις νομοθετημένες και υπό νομοθέτηση κεντρικές πολιτικές ρύθμισης του πεδίου της κοινωνικής οικονομίας (Υπ. Εργασίας, Υπ. Οικονομίας, Υπ. Περιβάλλοντος). Έμφαση σε προνομιακούς τομείς εμπλοκής της Τ.Α., ιδιαίτερα στη βιώσιμη περιβαλλοντική διαχείριση, όπως μεταξύ άλλων η διαχείριση αποβλήτων με Διαλογή στην Πηγή (ΔσΠ) για επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση, κομποστοποίηση και παραγωγή ενέργειας, η περιβαλλοντική ανάδειξη φυσικών τοπίων και πολιτιστικών μνημείων, η φυτική αποκατάσταση δασών, καθώς σύγχρονα και ταυτόχρονα απλά έργα ορεινής υδρονομίας και πολυδιάστατης αξιοποίησης των υδάτων (υδατικοί ταμιευτήρες για αποδοτικότερες γεωργικές καλλιέργειες, αποφυγή πλημμυρών στους κατάντι των ορεινών όγκων αστικούς ιστούς κλπ).
Κοινωνική πολιτική και πολιτικές Υγείας στην Τ.Α.
Δόμηση ενός ολοκληρωμένου δικτύου δομών Κοινωνικής Αλληλεγγύης συνδεδεμένων με προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, στέγασης και φιλοξενίας αστέγων, κοινωνικών ιατρείων, σε συνέργεια και αρμονία με το θεσμικό πλαίσιο των πολιτικών κοινωνικής συνοχής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγειάς, των νομοθετημένων και υπό νομοθέτηση καθολικών πολιτικών ρύθμισης της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής Υγείας (Υπ. Εργασίας – Υπ. Υγείας), καθώς και με αξιοποίηση της ακίνητης αυτοδιοικητικής περιουσίας και των εν γένει ελεύθερων διαθέσιμων χώρων που συχνά αγνοείται ή υποαξιολογείται από τους ιδιοκτήτες της ΟΤΑ.
Θεσμικές δυνατότητες ανάπτυξης τραπεζών χρόνου και ανταλλακτικής οικονομίας, ελεύθερης προσφοράς υπηρεσιών μεταξύ συνδημοτών-συμπολιτών, με βάση και για την ανάδειξη ικανοτήτων/δεξιοτήτων και για την ανάπτυξη πρακτικών και κουλτούρας απόκτησης αγαθών χωρίς χρηματική συναλλαγή.
Αυτοδιοικητικές πολιτικές πολιτισμού-αθλητισμού
Κίνητρα ανάπτυξης αυτόνομης αυτοδιοικητικής πολιτιστικής πολιτικής, με συναξιοποίηση πολιτιστικών και αθλητικών χώρων και εν γένει πόρων, υποδομών και προγραμμάτων της κεντρικής διοίκησης (και το αντίστροφο) και ενδυνάμωση των δυνατοτήτων άσκησης διαδημοτικής και διαβαθμιδικής πολιτικής πολιτισμού. Χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών επικοινωνίας για τη σύσταση διαλειτουργικών βάσεων δεδομένων και διασύνδεσης υλικών πόρων και δημιουργών/παραγωγών πολιτιστικών έργων και δράσεων σε ολόκληρη τη χώρα.
Θέση και εξέλιξη Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) των ΟΤΑ
Για την πλέον εύρυθμη λειτουργία του συνολικού αυτοδιοικητικού συστήματος κρίνεται σκόπιμη η θέσπιση συγκεκριμένων ορίων και προϋποθέσεων λειτουργικότητας των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ τους, σε επίπεδο προσωπικού και δυνατότητας υποστήριξης άρτιων διοικητικών λειτουργιών τους. Οι ΟΤΑ που δεν πληρούν τις κατ’ ελάχιστον προϋποθέσεις αποδοτικής λειτουργίας πρέπει να οργανώσουν σε ορισμένο χρόνο την ενοποίηση των ΝΠΔΔ τους.
ΟΤΑ που δεν καλύπτουν ελάχιστα όρια λειτουργικότητας και αποδοτικότητας με πληθυσμό μικρότερο των 100.000 κατοίκων μπορούν να διατηρούν μέχρι ένα (1) ΝΠΔΔ και αντίστοιχοι ΟΤΑ με πληθυσμό μεγαλύτερο του αναφερόμενου αριθμού μπορούν να διατηρούν μέχρι δύο (2) ΝΠΔΔ. Με πεδίο αναφοράς στους τομείς κοινωνικής πολιτικής και αλληλεγγύης, υγείας, πολιτισμού, αθλητισμού και ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος, οι οποίοι αποτελούν το εξωστρεφές και πλέον κοινωνικό μέρος της λειτουργίας τους και αγγίζουν πολύπλευρα τον πολίτη, λιγότερο διοικητικά-διαχειριστικά και περισσότερο υποστηρικτικά και δημιουργικά, σε καθημερινή βάση.
Στα νέα ΝΠΔΔ πρέπει να προβλεφθεί θέση προέδρου αποκλειστικής απασχόλησης, με βάση τα ισχύοντα για τους θεματικούς αντιδημάρχους και συμμετοχή στην Εκτελεστική Επιτροπή του ΟΤΑ, καθώς και (έως) δύο (2) θέσεις αντιπροέδρων μη αποκλειστικής απασχόλησης – και κατά τα άλλα με βάση τα ισχύοντα προβλεπόμενα από το τρέχον θεσμικό πλαίσιο σχέσης προέδρου-αντιπροέδρου.
Εκπαίδευση και κινητροδότηση εργαζομένων
Ενημέρωση και αξιοποίηση του νέου νομικού πλαισίου αξιολόγησης, υπηρεσιακής εξέλιξης και κινητικότητας των στελεχών της (εν προκειμένου υπηρετούσας την Τ.Α.) Δημόσιας Διοίκησης. Συνεχείς ενημερώσεις και μετεκπαιδεύσεις του αυτοδιοικητικού υπαλληλικού προσωπικού και εμφύσηση του παραδείγματος της προσφοράς, μέσω νέας κουλτούρας διακυβέρνησης, μακριά από οφιτσιακές νοοτροπίες.
ΟΤΑ και Μεταναστατευτικό-Προσφυγικό
Οργάνωση διαχείρισης μεταναστευτικού και προσφυγικού, σαφής καθορισμός αντικειμένου των ήδη θεσμοθετημένων Συμβουλίων Ένταξης, πέραν του τωρινού διαμεσολαβητικού τους ρόλου με τις δομές των ΟΤΑ και την κεντρική διοίκηση. Αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων και ακριβής αναφορά υποχρεώσεων των Περιφερειών και Δήμων στη διαχείριση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ρευμάτων, σε συνεργασία και συμφωνία με την κεντρική διοίκηση και τον εθνικό σχεδιασμό διαχείρισής τους, όπως προκύπτει από τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας και γενικότερα τις εξελίξεις στο διαρκώς αναδιατασσόμενο διεθνές περιβάλλον.
Αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων Πολιτικής Προστασίας
Πρέπει να εξεταστεί κατάλληλος διαχωρισμός αρμοδιοτήτων πολιτικής προστασίας και ιδίως στα ζητήματα πυρασφάλειας μεταξύ Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Πυροσβεστικού Σώματος, Δασικής Υπηρεσίας. Ειδικότερα στην ευθύνη οργάνωσης της πρόληψης, αλλά και σε θέματα συνεργασίας άμεσων επεμβάσεων καταστολής πυρκαγιών.
Χρειάζεται διακριτή θέση στα οργανογράμματα των ΟΤΑ των υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας και υποστήριξή τους με τους αναλογούντες πόρους.

Ορεινότητα και νησιωτικότητα
Ιδιαίτερες ρυθμίσεις ορεινότητας και νησιωτικότητας πρέπει να προβλεφθούν για τους μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς ΟΤΑ. Στη βάση εξασφάλισης της συνοχής και της μείωσης αυτοδιοικητικών και ενδοαυτοδιοικητικών ανισοτήτων. Με την κατά προτεραιότητα χρήση καθορισμένων επιπλέον πόρων και σημαντική αξιοποίηση των προωθούμενων πολιτικών διαλειτουργικότητας και των νέων τεχνολογιών, με σκοπό τη άμεση εξ αποστάσεως μετακίνηση των εγγράφων, αντί της δαπανηρής, ταλαιπωρητικής κι εντελώς αντιπαραγωγικής μετακίνησης/μεταφοράς των πολιτών για τη λήψη των δημόσιων εγγράφων, πληροφοριών και δεδομένων.
Μητροπολιτικότητα
Εξέταση της διεθνούς εμπειρίας και (τυχόν) αναγκών του εσωτερικού πεδίου για μητροπολιτική αυτοδιοικητική διακυβέρνηση, αποκλειστικά σε πεδία δευτεροβάθμιου τοπικοαυτοδιοικητικού σχεδιασμού και με βάση τα υποδείγματα ευρωπαϊκής μητροπολιτικής διακυβέρνησης. Τα ευρωπαϊκά υποδείγματα που έχουν στο επίκεντρο τη συμμετοχή και αξιοποίηση των διαδημοτικών και διαβαθμιδικών συνδέσμων, αντί του προτύπου των «υπερ-δημάρχων» που αυξάνει τον συγκεντρωτισμό και τον ενδοαυτοδιοικητικό ανταγωνισμό ΟΤΑ και αιρετών λειτουργών. Πρόκειται για θεσμό που μπορεί να προσφέρει ιδωμένος συσταλτικά και συντονιστικά, όπου δηλαδή απαιτείται γεωγραφικά (Αθήνα – Θεσσαλονίκη) και δεν καλύπτονται οι ανάγκες σχεδιασμού και διαχείρισης ειδικών διαδημοτικών τομέων ενδιαφέροντος από τις αρμόδιες Περιφέρειες, όπως η διαχείριση των υδάτων σε επίπεδο λεκάνης απορροής και εν γένει ειδικών περιβαλλοντικών και άλλων αυτοδιοικητικών ζητημάτων που απαιτούν εξειδικευμένη και ταυτόχρονα χωρικά ολοκληρωμένη προσέγγιση μεταξύ αρκετών ΟΤΑ.

Δ. Πολιτική οργάνωση και συμμετοχικότητα στη λήψη τοπικοαυτοδιοικητικών αποφάσεων
Ειδικότερα για το πεδίο της πολιτικής οργάνωσης προτείνεται η ενδυνάμωση του θεσμού των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων και η εφαρμογή απλής αναλογικής για την εκλογή των μελών τους, με ταυτόχρονη εξασφάλιση «διοικησιμότητας» των ΟΤΑ. Μέσω εκλογής δημοτικής αρχής, όπου δεν υπάρχει η απόλυτη πλειοψηφία, με μετεκλογικές προγραμματικές συνεργασίες και όριο διαδοχικών θητειών, ώστε να επιτυγχάνεται εξασφαλισμένη δημοκρατική εναλλαγή στις θέσεις εξουσίας.
Για το σύστημα εκλογής αρχών και αιρετών της ΤΑ, ειδικότερα προτείνεται:
– Εκλογή δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων με βάση την απλή αναλογική
– Εκλογή του πρωτεύσαντος συνδυασμού ως δημοτικής αρχής και του επικεφαλής του ως δημάρχου σε περίπτωση απευθείας συγκέντρωσης απόλυτης πλειοψηφίας
– Σχηματισμός δημοτικής/περιφερειακής αρχής μέσω προγραμματικής συμφωνίας παρατάξεων μετά από διαδικασία (τριών) διερευνητικών εντολών σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα με βάση την εκλογική δύναμη και εκλογή από το σώμα του συμβούλιου ενός/μιας εκ των υποψήφιων δημάρχων και περιφερειαρχών ή και άλλου μέλους του που εξασφαλίζει την έκφραση της πλειοψηφικής προγραμματικής συνεργασίας από τα αντίστοιχα συμβούλια.
– Σε περίπτωση αδυναμίας επίτευξης προγραμματικής σύγκλισης και εν τέλει προγραμματικής συμφωνίας των παρατάξεων για ορισμό πλειοψηφικής διοίκησης και εκφραστή Δήμαρχο ή Περιφερειάρχη, αντίστοιχα, προτείνεται:
α) ανάληψη καθηκόντων αρχής από την παράταξη που συγκεντρώνει σχετική πλειοψηφία και ορισμού δημάρχου του επικεφαλής της, με ευθύνη ορισμού διοίκησης από τα εκλεγμένα μέλη της παράταξής του
β) κήρυξη επαναληπτικών εκλογών με συμμετέχοντες τον πρώτο και τον δεύτερο σε ψήφους εκλογικούς συνδυασμούς και (β΄) κατανομή του απαραίτητου αριθμού εδρών για το σχηματισμό δημοτικής/περιφερειακής αρχής απόλυτης πλειοψηφίας υπέρ του μεταξύ των δύο πρωτεύσαντα (50%+) συνδυασμού και τις υπόλοιπες (αν απομένουν) στον δεύτερο, οι οποίες προστίθενται σε εκείνες της αρχικής εκλογικής κατανομής (α΄) που έχουν διανεμηθεί με απλή αναλογική (ισχύον εκλογικό σύστημα β΄εκλογικού γύρου).
Σημειωτέων, ότι μεταξύ των δύο περιπτώσεων εξασφάλισης λύσης σχηματισμού δημοτικής/περιφερειακής αρχής σε ορισμένο χρόνο, στην α΄ περίπτωση δίνεται η έμφαση στη δημοκρατική αντιπροσώπευση εντός του συμβουλίου αλλά με ανάδειξη διοίκησης σχετικής πλειοψηφίας, ενώ στη β΄ περίπτωση θεωρείται ότι μετά την ενδελεχή διαδικασία συνευθύνης όλων των πολιτικών σχημάτων αναζήτησης λύσης σταθερής διοίκησης απόλυτης πλειοψηφίας με βάση συγκεκριμένη προγραμματική συμφωνία, γίνεται αποδεκτό ότι υποχωρεί σχετικά η ανάγκη απόλυτης δημοκρατικής αντιπροσώπευσης χάριν του σχηματισμού συμπαγούς αυτοδιοικητικής αρχής και εκλογής δημάρχου/περιφερειάρχη μέγιστης δυνατής αποδοχής και κοινωνικής εμπιστοσύνης για την άσκηση καθηκόντων της αιρετής αρχής σε περιβάλλον τοπικής πολιτικής σταθερότητας.
– Για τον ορισμό Αντιπεριφερειαρχών προτείνεται η κατάργηση της απευθείας εκλογής των χωρικών Αντιπεριφερειαρχών και η έμφαση στην κατηγορία των θεματικών περιφερειαρχών, κατ’ αναλογία του Α’ βαθμού, με πλήρη παραχώρηση δυνατότητας ορισμού Αντιπεριφερειαρχών στον Περιφερειάρχη είτε πρόκειται για θεματικούς είτε για χωρικούς, εφόσον το κρίνει σκόπιμο και με δεδομένο τον υφιστάμενο αριθμό. Αν πρόκειται για ορισμό χωρικού Αντιπεριφερειάρχη πρέπει υποχρεωτικά να προέρχεται από τους εκλεγμένους περιφερειακούς συμβούλους της Περιφερειακής Ενότητας ή Περιφερειακών Ενοτήτων που πρόκειται να ασκήσει τα σχετικά καθήκοντα χωρικής εξουσιοδότησης εκπροσώπησης της περιφερειακής αρχής.
Μικτό σύστημα λίστας/σταυρού
Επίσης, προτείνεται η αντικατάσταση του υφιστάμενου – αποκλειστικά βασισμένου στη διαδικασία της σταυροδοσίας συστήματος εκλογής των μελών των αιρετών συμβουλίων – από ένα μικτό σύστημα κατάρτισης ψηφοδελτίων λίστας/σταυρού. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή κάθε ψηφοδέλτιο θα χωρίζεται σε δύο κατηγορίες υποψηφίων, μία με σειρά εκλογής αναλόγως της εκλογικής δύναμης έκαστης παράταξης με βάση την απλή αναλογική και πρώτο κατά σειρά τον/την επικεφαλής και υποψήφιο/α δήμαρχο και έτερη με αλφαβητική σειρά των προτεινόμενων υποψηφίων και εκλογή τους μέσω σταυροδοσίας για την κάλυψη των συνολικών κερδισμένων εδρών. Εκλεγμένοι από λίστα μπορούν να είναι κατά ανώτερο έως και τα μισά μέλη των αιρετών συμβουλίων και κατά ελάχιστο το 1/5 των μελών του συμβουλίου, ενώ συμμετοχή υποψηφίου σε θέση λίστας, πλην του επικεφαλής, δεν είναι δυνατή για δεύτερη διαδοχική εκλογική διαδικασία.
Με αυτή τη διαδικασία παρατάξεις και επικεφαλής έχουν τη δυνατότητα να προσελκύσουν και να προτείνουν στην κοινωνία υποψηφίους που κρίνουν ότι μπορούν να προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες στην ΤΑ και τις τοπικές κοινωνίες, αλλά διαφορετικά – υπό τις κρατούσες γνωστές συνθήκες – δεν θεωρείται εφικτή ή εύκολη η άμεση εμπλοκή τους από θέση ευθύνης μέλους των αιρετών συμβουλίων. Δίνεται η ευκαιρία προσέλκυσης διάφορου και διαφορετικών ικανοτήτων και δεξιοτήτων ανθρώπινου δυναμικού, πέραν όσων πληρούν τα κατά άλλα συχνά χρήσιμα χαρακτηριστικά της τοπικοκοινωνικής δημοφιλίας (όπως… «πρωταθλητές» ΚΑΠΗ, καφενείων κλπ).
Λαϊκός Επιχειρησιακός Προγραμματισμός (Συμμετοχικός Προϋπολογισμός)
Στη σύνδεση του πολιτικού προγραμματικού πλαισίου των αυτοδιοικητικών αρχών και του ορισμού συγκεκριμένων οικονομικών-χρηματοδοτικών προτεραιοτήτων σε ετήσια βάση σχεδιασμού, ιδιαίτερα χρήσιμη κρίνεται η θεσμοθέτηση μιας διαδικασίας – από τα κάτω προσέγγισης της τοπικής διακυβέρνησης – «Λαϊκού Επιχειρησιακού Προγραμματισμού» (στα πλαίσια των συνήθως αναφερόμενων διαδικασιών Συμμετοχικού Προϋπολογισμού ή Προϋπολογισμού του Δημότη/Πολίτη. Σχηματισμένου, μάλιστα, μέσα από αντίστοιχες διαδικασίες Συνοικιακών Προϋπολογισμών, στη βάση ενδυνάμωσης του κοινωνικού ελέγχου και μιας νοούμενης ως συνοικιακής αυτοδιεύθυνσης των κατά τόπους γειτονιών/πολεοδομικών ενοτήτων.
Πρόκειται για διαδικασία η οποία για να αποκτήσει ρεαλιστικά χαρακτηριστικά σε επίπεδο εφαρμογής προτείνεται να βασίζεται σε δύο (2) γενικές συνελεύσεις ανά έτος κατοίκων κάθε γεωχωρικής κοινωνικής ομάδας, να διατίθεται συγκεκριμένο ποσοστό πόρων του οικείου αυτοδιοιηκητικού προϋπολογισμό για τη στήριξη και υλοποίησή των ευρισκόμενων σε συνάφεια με το προγραμματικό περιεχόμενο της εκλεγμένης τοπικής αρχής δράσεών του και να τεθεί υπό τη θεσμική υποστήριξη διακριτού άμεσα ή έμμεσα εκλεγμένου αιρετού, όπως μια αναβαθμισμένη εκδοχή «Συμπαραστάτη του Δημότη», για την παρακολούθηση τήρησης των αποφάσεων του δεσμευτικού χαρακτήρα νέου αυτοδιοικητικού θεσμού.
Αναβάθμιση του «Συμπαραστάτη του Δημότη»
Για την αναβάθμιση του αρχικά φιλόδοξου θεσμού ενδυνάμωσης του κοινωνικού ελέγχου, ο οποίος τείνει πλέον σε εξαφάνιση, του «Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης» και του αντίστοιχου «Περιφερειακού Συμπαραστάτη», προτείνεται η υποχρεωτική εκλογή του από τα Συμβούλια αμέσως με την εκλογή δημοτικής αρχής, σε προκαθορισμένο χρονικό πλαίσιο (2-4) μηνών, με τον εξής τρόπο:
α) Με προτάσεις προσώπων/προσωπικοτήτων εκ των παρατάξεων ή και εκ των μελών των αιρετών Συμβουλίων και εκλογής με υπερψήφιση ενός των προτεινόμενων από τα 2/3 των μελών του εκλεκτορικού σώματος
β) Σε περίπτωση αδυναμίας εκλογής με την αναφερόμενη (ισχύουσα) διαδικασία, επανάληψη σε ορισμένο χρόνο της διαδικασίας, με στόχο πια την εκλογή με υπερψήφιση ενός/μιας εκ των αρχικώς προταθέντων που συγκεντρώνει (έστω) μία επιπλέον ψήφο πέραν του αριθμού εδρών στήριξης της δημοτικής πλειοψηφίας
γ) Αν κι εκ νέου δεν υπάρξει εκλογή, προτείνεται η δυνατότητα κατάθεσης προτάσεων και επιπλέον υποψηφιοτήτων από θεσμοθετημένους φορείς της τοπικής Κοινωνίας των Πολιτών – εξαιρουμένης της δυνατότητας αυτοπροτάσεων και με κατ’ ελάχιστον περιορισμούς εκπλήρωσης ορισμένων βασικών κριτηρίων επάρκειας – και ανάδειξη του εκπροσώπου του θεσμού με διαδικασία διαφανούς κλήρωσης.
Υποστήριξη των εργασιών του θεσμού με αυτοτελές γραφείο και δυνατότητα απασχόλησης συνεργατών.
Ορισμός Αντιπεριφερειαρχών
Για τον ορισμό Αντιπεριφερειαρχών προτείνεται η κατάργηση της απευθείας εκλογής των χωρικών Αντιπεριφερειαρχών και η έμφαση στην κατηγορία των θεματικών περιφερειαρχών, κατ’ αναλογία του Α’ βαθμού, με πλήρη παραχώρηση δυνατότητας ορισμού Αντιπεριφερειαρχών στον Περιφερειάρχη είτε πρόκειται για θεματικούς είτε για χωρικούς, εφόσον το κρίνει σκόπιμο και με δεδομένο τον υφιστάμενο αριθμό. Αν πρόκειται για ορισμό χωρικού Αντιπεριφερειάρχη πρέπει υποχρεωτικά να προέρχεται από τους εκλεγμένους περιφερειακούς συμβούλους της Περιφερειακής Ενότητας ή Περιφερειακών Ενοτήτων που πρόκειται να ασκήσει τα σχετικά καθήκοντα χωρικής εξουσιοδότησης εκπροσώπησης της περιφερειακής αρχής.
Περιορισμός διαδοχικών θητειών
Προτείνεται η εισαγωγή περιορισμού δύο διαδοχικών θητειών ανάδειξης στα αξιώματα Δημάρχου και Περιφερειάρχη, χωρίς δυνατότητα ανάδειξης σε οποιοδήποτε αυτοδιοικητικό αξίωμα του αυτού βαθμού υπηρέτησης των δύο διαδοχικών θητειών. Μετά την παρέλευση μιας πλήρους αυτοδιοικητικής περιόδου, παύει να υπάρχει οποιοσδήποτε σχετικός περιορισμός και επανέρχεται η δυνατότητα ανάδειξης σε οιοδήποτε αξίωμα του αυτού αυτοδιοικητικού βαθμού.
Τοπικά δημοψηφίσματα – Ανακλητότητα αποφάσεων (ακόμα) και αιρετών
Δυνατότητα διενέργειας τοπικών δημοψηφισμάτων, κι εφόσον αντιμετωπιστούν συνταγματικά ζητήματα, προκηρυσσόμενα όχι μόνο από τις αυτοδιοικητικές αρχές, αλλά και με (λαϊκή) πρωτοβουλία δημοτών, όταν διαπιστωμένα συντάσσεται με ανάλογο αίτημα ορισμένος (σημαντικός) αριθμός πολιτών.
Παροχή θεσμικών δυνατοτήτων πυροδότησης διαδικασιών ανάκλησης αποφάσεων και σε εξαιρετικές περιπτώσεις ακόμα και αιρετών. Προφανώς, με τη θέσπιση ασφαλών ποσοστιαίων ορίων υπογραφών για ενεργοποίηση των σχετικών διαδικασιών και θεσμική (π.χ. συμβολαιογραφική) εξασφάλιση ταυτοποίησης των υπογραφόντων.
Πρόκειται για μορφές κινητοποίησης των πολιτών που ενισχύουν τη συμμετοχικότητα και ευνοούν την ανάπτυξη της κουλτούρας διαδικασιών κοινωνικού ελέγχου στο αυτοδιοικητικό και εν γένει πολιτικό σύστημα.
Συμμετοχή νέων και ενιαία τοπικά ψηφοδέλτια
Ψήφος για τους νέους ένα χρόνο νωρίτερα από τη δυνατότητα συμμετοχής σε ψηφοφορίες βουλευτικών εκλογών και θεσμοθέτηση συμβουλίων νεολαίας, με ουσιαστικό συμβουλευτικό ρόλο και αρμοδιότητες. Καθώς και ενιαίο ψηφοδέλτιο για εκλογή υποψηφίων στα εγγύτερης κλίμακας (διαμερισματικά – συνοικιακά) όργανα των ΟΤΑ. Πρόκειται για ρυθμίσεις που γειώνουν την αυτοδιοίκηση με την κοινωνία και τονώνουν τη συμμετοχικότητα, το δημοκρατικό περιεχόμενο και την απελευθέρωση της ΤΑ από τον άσκοπο κομματισμό.

Αντί Σύνοψης – Το «ταξίδι» και το δια ταύτα
Με την ευχή το «καράβι» της Επιτροπής για τη ριζική αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να πορευτεί με δύναμη, ενάργεια και, κυρίως, τόλμη στις ανοιχτές και ταραγμένες θάλασσες του καιρού μας και, πέρα από τη χαρά και τη γοητεία του πολύμηνου «ταξιδιού», να φτάσει ταχέως, ασφαλώς και προπαντός επιτυχώς στον προορισμό του. Στο δια ταύτα της εθνικής και κοινωνικής συμβολής ενός νέου ριζοσπαστικού, συμμετοχικού, παραγωγικού και ουσιαστικά προοδευτικού θεσμικού πλαισίου ολιστικής ρύθμισης του πολυκεντρικού όσο και σχεσιακού τοπίου κεντρικής δημόσιας διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, για τους πολίτες και τον τόπο.

COMMENTS

WORDPRESS: 0